zoeken

DE LERARENOPLEIDING ANNO 2030

GROEP T is voortrekker in onderzoek naar toekomstscenario’s

Eye vision, resomeren, concole learning level challenger, scouro-attesten, e-paddle, dome profiler,… het is maar een greep uit de neologismen die ontstaan zijn tijdens de brainstormsessies van ‘de lerarenopleiding in 2030’, een onderzoeksproject van de School of Education van de Associatie K.U.Leuven.
Vier hogescholen en evenveel lerarenopleidingen waren erbij betrokken. Alle partijen zijn het erover eens: het project heeft veel creatief potentieel losgeweekt. We spraken met Stijn Dhert, Bert Smits, Jeroen Thys, Jonathan Cops en Jan Jaspers die bij GROEP T het project trokken.

Stijn Dhert, Bert Smits, Jan Jaspers, Jeroen Thys, Jonathan Cops
Stijn Dhert, Bert Smits, Jan Jaspers, Jeroen Thys, Jonathan Cops

Arie de Geus, de grondlegger van het werken met toekomstscenario’s, drukte het in ‘The Living Company’ als volgt uit: ‘Scenarios are stories. They are works of art, rather than scientific analyses. The reliability of the content is less important than the types of conversations, learning and decisions they spark.” Bert is het daar volmondig mee eens: “Het dagelijks werk in het onderwijs is vooral gericht op het hier en het nu. Daar is op zich niets op tegen, alleen blijf je wel in je bestaande denkpatronen steken. Het voordeel van het werken met toekomstscenario’s is precies dat je buiten de grenzen van je lerarenopleiding en je eigen professioneel functioneren gaat kijken en meer zicht krijgt op maatschappelijke ontwikkelingen. Het toekomstdenken en de scenariomethodiek creëert afstand van de dagelijkse beslommeringen en stelt je visie op leren en onderwijs in vraag.”

Veranderingsbekwaam
Stijn formuleert het als volgt: “Er zijn drie soorten van mensen. Zij die veranderingen op gang brengen, zij die de veranderingen volgen en zij die na een tijdje de ogen openen en constateren dat er iets veranderd is. Leraren zouden nooit tot de laatste categorie mogen behoren en liefst ook niet tot de tweede. Leraren hebben precies de opdracht om de samenleving mee vorm te geven en hun stem te laten horen. Dat geldt a fortiori ook voor zij die de leraren van morgen opleiden. Dit betekent dat we hen moeten voorbereiden op ondernemerschap, op creativiteit en op veranderingsbekwaamheid. We moeten professionals afleveren die het verschil willen en kunnen maken vanuit een heldere visie op de toekomst.”
Met toekomstscenario’s is GROEP T’s lerarenopleiding al langer vertrouwd. Er is de jarenlange samenwerking met de Hogeschool van Amsterdam waar Marco Snoek toekomstscenario’s gebruikt als methodiek om toekomstige leraren te sensibiliseren voor maatschappelijke trends. Er is verder ook de samenwerking met de OESO en met het gespecialiseerde bureau Kessels & Smit ‘The Learning Company’. In het postgraduaat International Educating Class wordt zelfs een opleidingsonderdeel ‘Living together in 2025’ ingericht.
“Het uitgangspunt van het project is de vaststelling dat er zich in de samenleving en in het onderwijs heel snel veranderingen voltrekken”, vertelt Jonathan. “We hebben getracht een inkijk te bieden op deze veranderingen en de dynamiek ervan, waarbij we ook rekening willen houden met de vele onzekere factoren die er zijn.”
Jeroen vervolgt: “Ons doel bestaat erin professionals bewust te maken van deze veranderingen en de invloed ervan op het onderwijs. Veranderingsbekwaamheid dient m.a.w. geïntegreerd te worden in de subjectieve onderwijstheorie van de leraren. Op die manier willen we impact creëren op het eigen professioneel zelfverstaan en het eigen professioneel handelen.”

Proces en product
Jan merkt op dat in het project twee pistes werden bewandeld. “Om te beginnen is er het proces, nl. het uitwerken en uitproberen van een methodiek die de mogelijke veranderingen en de dynamiek ervan binnen de lerarenopleiding in kaart te brengen om op die manier bij te dragen tot de veranderingsbekwaamheid van de leraren. De tweede piste is het product. De methodiek en het proces zijn belangrijk maar niet vrijblijvend. Er moet ook output zijn. Daarom ontwikkelden we vier scenario’s, beleidsadviezen en een draaiboek met een onderbouwde didactische werkvorm afgestemd op de Vlaamse lerarenopleiding zodat ze ook gebruikt kan worden door lectoren en studenten.”
De brainstormsessies met mensen uit het werkveld, maar ook met ondernemers en vertegenwoordigers van o.m. VOKA – Kamer van Koophandel en de Stad Leuven resulteerden in twee centrale assen, ook drijvende krachten genoemd. Enerzijds is er het spanningsveld tussen gemeenschappelijkheid en verscheidenheid, anderzijds is er het continuüm ‘outside in’ en ‘inside out’. Deze assen vormen vier kwadranten die elk een toekomstige rol van de leraar afbakenen: de leraar als expert, de leraar als leerder en doelgroepenexpert, de leraar als ontwerper van mysteries en de leraar als challenger. Elk van de hogescholen werkte een scenario van een kwadrant uit.
“GROEP T nam ‘de leraar als ontwerper van mysteries’ uit”, zegt Bert. “Het komt erop neer dat de leraar in staat moet zijn om vanuit zijn achtergrond en gedrevenheid om te gaan met vraagstukken en raadsels en dit ook bij de leerlingen moet kunnen overbrengen. Naarmate de lerarenopleidingen in Vlaanderen almaar meer op elkaar zullen gaan lijken, is het de leraar die meer dan ooit het verschil zal maken.”

Back casting
“Op korte tijd hebben de scenariowerkgroepen enorm veel materiaal verzameld”, zegt Stijn. “Wij kozen voor een blog om alles samen te brengen, anderen opteerden voor een boek of een krantje. Op onze blog voeren we Sam ten tonele. Zij is een vrouw met wie we de toekomst verkennen. We kijken overigens niet alleen naar de toekomst, we blikken ook vanuit de toekomst naar het heden. Back casting heet dat. Zo kun je pistes bedenken die het pad effenen voor een bepaald scenario. Het laat je toe je scenario’s ook beter te onderbouwen.”
Tijdens een drukbijgewoonde conferentie in Leuven werden de vier scenario’s gepresenteerd. “Dit gebeurde op een alternatieve manier”, zegt Jonathan. “Wij bevonden ons bijvoorbeeld in een aquarium waar een gesprek gevoerd werd tussen Sam en een navigator. Het creëerde een bevreemdend effect, maar zette wel aan tot nadenken.”
Jonathan zelf vond het verzamelen van bewijzen het leukst. Volgens Bert was het proces het interessantst. “Elke stap die we zetten, was een heuse interventie.” Jeroen wijst op het out-of-the-box denken dat het project op gang heeft gebracht. Jan is onder de indruk van de cultuurverschillen tussen de lerarenopleidingen. En Stijn? Die is vooral trots. “Trots de promotor te kunnen zijn van het project en trots op iedereen die zo vrij is geweest mee te denken, mee te dromen van de wereld van 2030.”


Yves Persoons

www.education2030.be


Logo Lerarenopleiding 2030